Μοναστηριακά προϊόντα: η ιστορία τους μέσα από τη μοναστηριακή γαστρονομία και αρχιτεκτονική

Τα μοναστήρια μπορούν να θεωρηθούν συντελεστές της έννοιας του ιερού χώρου και είναι στενά συνδεδεμένα με το τοπίο στο οποίο βρίσκονται. Αυτό που δεν γνωρίζει το ευρύ κοινό είναι ότι η μοναστηριακή κληρονομιά αφορά πέρα από τη θρησκεία, τη τέχνη, τον πολιτισμό και τη γαστρονομία. Τα μοναστηριακά προϊόντα συγκεκριμένα είναι αποτέλεσμα αυτής της κληρονομιάς οπότε πάμε να δούμε λίγα πράγματα για την ιστορία τους μέσα από τη μοναστηριακή γαστρονομία και αρχιτεκτονική.

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα τα μοναστήρια θεωρούνταν όχι μόνο κέντρα πνευματικότητας και πηγή πολιτισμού, αλλά και διοργανωτές της χώρας. Η στενή σχέση που υπήρχε μεταξύ των μοναστηριακών κοινοτήτων και των φεουδαρχικών αρχών ήταν μια πραγματικότητα. Τα μοναστήρια διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην οικονομία των γύρω περιοχών, ενώ συχνά ήταν ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων και κοπαδιών βοοειδών, τα οποία οι ίδιοι οι μοναχοί φρόντιζαν. Άλλωστε, η βασική προϋπόθεση του κανόνα του Αγίου Βενέδικτου ήταν η προσευχή και η εργασία. Με τον τρόπο αυτό, παρείχαν επίσης απασχόληση στους ντόπιους αγρότες.

Η σχέση των μοναστηριακών προϊόντων με τη γαστρονομία ως άυλη κληρονομιά είναι ξεκάθαρη επίσης. Για παράδειγμα, η γαλλική κουζίνα συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο της UNESCO ως μια μορφή άϋλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας (ακολουθούμενη από τη μεσογειακή διατροφή και την παραδοσιακή μεξικανική κουζίνα). Μάλιστα, υπάρχουν διάφορα μοναστηριακά κείμενα σχετικά με τα τρόφιμα, τις διαδικασίες, τα έξοδα κλπ., γραμμένα από μοναχούς και καλόγριες, που αναφέρουν συστατικά και πιάτα κατάλληλα για διάφορες ημέρες του έτους και θρησκευτικά φεστιβάλ. Το παλαιότερο από αυτά τα διατηρημένα χειρόγραφα χρονολογείται από τον δέκατο τέταρτο αιώνα.

Η σημασία της γαστρονομικής κληρονομιάς των μοναστηριών υποστηρίζεται από τις ίδιες τις εγκαταστάσεις. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός ανταποκρινόταν σαφώς στις γαστρονομικές ανάγκες. Η ζωή στη μονή ήταν δομημένη γύρω από την εκκλησία και το μοναστήρι, έτσι γύρω από τα σημαντικότερα μέρη της χτίστηκαν οι υπόλοιπες εγκαταστάσεις.

Ένα τυπικό μοναστήρι είχε ιστορικά σχεδόν πάντα τετραγωνικό ή τραπεζοειδές σχήμα, και κάθε μία από τις πλευρές του καλύπτονταν από μια αίθουσα με μια καμάρα. Στο κέντρο αυτού του χώρου υπήρχε συνήθως ένας μικρός κήπος ή ένα οπωροφόρο οικόπεδο (όπου φυτεύονταν βότανα). Τα εύγευστα γεύματα σερβίρονταν στο τραπέζι, συνήθως γύρω στο μεσημέρι. Ενώ οι μοναχοί έτρωγαν, ένας από αυτούς διάβαζε τις Γραφές από έναν άμβωνα.

Η κουζίνα ήταν δίπλα στο τράπεζα, και κοντά σε αυτή, το κατάστημα και η αποθήκη. Γύρω από το μοναστήρι περιβάλλονταν στρέμματα γης καθώς και άλλα κτίρια όπως μύλοι, εργαστήρια και στάβλοι. Το οινοποιείο ήταν ένα πολύ σημαντικό κτίριο και τα μοναστήρια διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση του πολιτισμού του κρασιού. Στην πραγματικότητα, με τον κίνδυνο της εξαφάνισης αυτής της κουλτούρας μετά την ισλαμική εισβολή, τα μοναστήρια ήταν υπεύθυνα για τη συνέχιση της καλλιέργειας αμπελιών και την παραγωγή κρασιού για λειτουργικούς λόγους ως ένα από τα βασικά μοναστηριακά προϊόντα.

Οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις που συνδέονται με τα μοναστήρια διατηρούσαν τα ζώα με προγραμματισμένο, ορθολογικό και ανεξάρτητο τρόπο. Μία από τις σημαντικές λειτουργίες του αγροκτήματος ήταν επίσης, η κάλυψη των αναγκών της κοινότητας όσον αφορά τα τρόφιμα και η ανάπτυξη όλων των τύπων καλλιεργειών, πέρα από την παραγωγή κρασιού και κρεάτων. Οι πιο συνηθισμένες καλλιέργειες ήταν δημητριακά (σιτάρι, κριθάρι και βρώμη), ελιές, σταφύλια, λαχανικά, φρούτα και βότανα για μαγείρεμα. Το ζώα περιλάμβαναν συνήθως χοίρους, πρόβατα και κατσίκες. Τα πουλερικά, αν υπήρχαν, ήταν αποκλειστικά για ειδικές περιπτώσεις. Κάθε μοναστήρι είχε πλήρη οικονομική ανεξαρτησία, αν και μπορεί να αντάλλαζε με άλλα μοναστήρια  φυτά, σπόρους και μανιτάρια.

Έτσι, η γαστρονομική παράδοση των μοναστηριών προέρχεται από ένα συνδυασμό παρατήρησης του μοναστηριακού κανόνα και κατανάλωσης των εποχικών προϊόντων. Τα μοναστηριακά προϊόντα που παράγονταν το μεσαίωνα συνεχίζουν και παράγονται ακόμα καθιστώντας τα εύκολα προσβάσιμα στον απλό κόσμο μέσω των μοναστηριακών καταστημάτων, των παντοπωλείων και του ίντερνετ.

4 μοναστηριακά προϊόντα που μπορείς να βρεις στα μοναστήρια της Ευρώπης και των ΗΠΑ

Αν ακούγοντας μοναστηριακή παραγωγή σκέφτεστε μόνο τα κομπολόγια και τα αγάλματα αγίων, δεν θα μπορούσατε έχεις μεγαλύτερο λάθος. Διάβασε εδώ τα 10 πιο ενδιαφέροντα μοναστηριακά προϊόντα που μπορείς να συναντήσεις στην Ευρώπη!

Από τους παλαιότερους χρόνους, πολλοί μοναχοί και μοναχές σε όλο τον κόσμο περνούν τη μέρα τους μεταξύ προσευχής, ανάγνωσης και χειρωνακτικής εργασίας. Ειδικά, οι Βενέδικτοι και των Τραπιστές μοναχοί της καθολικής εκκλησίας ακολουθούν τον κανόνα του Αγίου Βενέδικτου: προσευχή και εργασία.

Κατασκευάζοντας και πουλώντας μοναστηριακά προϊόντα οι μοναχοί και μοναχές όχι μόνο συντηρούν τον εαυτό τους αλλά συντηρούν και τα ιστορικά μοναστήρια τους. Συνήθως, οι μοναχοί φτιάχνουν τα προϊόντα με το χέρι χρησιμοποιώντας αρχαίες παραδόσεις και φυσικά συστατικά.

Για αιώνες, τα μοναστήρια σε όλο τον κόσμο έχουν αναπτύξει διαφορετικές βιομηχανίες κατέχοντας αρτοποιεία, ζυθοποιεία, αποστακτήρα κρασιών, εργοστάσια τυροκομίας και άλλες εγκαταστάσεις. Με τα χρόνια, τα μοναστήρια δημιούργησαν ακόμη και γνωστά εμπορικά σήματα, όπως η παγκοσμίου φήμης μοναστηριακή μπύρα Trappist.

Τα μοναστηριακά προϊόντα διατίθενται προς αγορά στα καταστήματα των μοναστηριών, σε εξειδικευμένες ιστοσελίδες που πωλούν μοναστικά προϊόντα ή ακόμα και σε παραδοσιακά παντοπωλεία. Και παρόλο που μερικές φορές οι μοναχοί συνεργάζονται με τους τοπικούς αγρότες, τις επιχειρήσεις ή τα μπακάλικα για να επεκτείνουν τις πωλήσεις τους, δεν επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση των κερδών τους. Πολλά μοναστήρια δωρίζουν σε φιλανθρωπικούς σκοπούς ή κρατούν την παραγωγή στο ελάχιστο, προσπαθώντας μόνο να καλύψουν τα έξοδα της διαβίωσης τους. Το Business Fondue συνέταξε μια λίστα με προϊόντα που ποτέ δεν  θα πιστεύατε ότι θα μπορούσαν να γίνουν στα μοναστήρια. Σας την παρουσιάζουμε λοιπόν!

Αιθέριο έλαιο λεβάντας

Τον το Αββαείο Sénanque γίνεται ένα από τα μεγαλύτερα αξιοθέατα της Προβηγκίας της Γαλλίας. Περιτριγυρισμένη από μωβ πεδιάδες λεβάντας και ένα γλυκό άρωμα να περικυκλώνει τον αέρα, η μονή προσελκύει ατέλειωτα πλήθη που ψάχνουν για μια τέλεια θέα. Ωστόσο, ο τουρισμός δεν είναι ο κύριος σκοπός των πεδιάδων λεβάντας. Οι αδελφοί Cistercian που ζουν στο Αββαείο Sénanque καλλιεργούν λεβάντα για να παράγουν το αιθέριο έλαιο λεβάντας. Αρωματικά κεριά, αφρόλουτρα, λοσιόν σώματος, σαπούνι, νερό της Κολωνίας και άλλα χειροποίητα μοναστηριακά προϊόντα που βασίζονται στο αιθέριο έλαιο λεβάντας πωλούνται στο μοναστηριακό κατάστημα. Εκτός από τα προϊόντα λεβάντας, οι μοναχοί πωλούν επίσης μέλι και ελαιόλαδο. Το εισόδημα από τα προϊόντα συμβάλλει στη συντήρηση και αποκατάσταση του ιστορικού μοναστηριού.

Τυρί

Η παρασκευή τυριού στα μοναστήρια είναι μια παλιά παράδοση που χρονολογείται από τον Μεσαίωνα όταν οι μοναχοί και οι καλόγριες έπρεπε να  παρασκευάζουν γαλακτοκομικά προϊόντα για να τρέφονται. Σήμερα, στα διάφορα μοναστήρια, το παραδοσιακό τυρί αποτελεί βασικό πόρο εισοδήματος. Η Μονή της Notre Dame de Tamie στη Γαλλία είναι ένα από αυτά τα μοναστήρια. Το εργοστάσιο τυροκομίας που λειτουργεί σε ένα μοναστήρι παράγει περίπου 400 κιλά μαλακού τυριού την ημέρα. Το τυρί παράγεται σύμφωνα με μια συνταγή των μοναχών που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Οι μοναχοί της Abbey de Tamie συλλέγουν το αγελαδινό γάλα από οκτώ ντόπιους κτηνοτρόφους. Αντίθετα, οι αδελφοί Benedictine του Αββαείου της  Notre Dame de Donezan μεγαλώνουν τα δικά τους βοοειδή. Το μοναστήρι βρίσκεται σε ύψος 1.350 μ. από τη στάθμη της θάλασσας στα Πυρηναία της Γαλλίας. 20 αγελάδες γαλακτοπαραγωγής τρέφονται με γρασίδι και σανό το χειμώνα και από την άνοιξη το κοπάδι βγαίνει στα βοσκότοπια. Οι μοναχοί παράγουν το τυρί Tomme de Pyrenees που πωλείται σε όλη τη Γαλλία και στις τοπικές αγορές.

Μανιτάρια

Οι μοναχές του Αββαείου Notre Dame de Brialmont στο Βέλγιο καλλιεργούν καφέ μανιτάρια για να χρηματοδοτήσουν τη ζωή τους. Τα μανιτάρια καλλιεργούνται βιολογικά και δεν υποβάλλονται σε καμία χημική επεξεργασία. Οι καλόγριες πωλούν φρέσκα, αποξηραμένα ή μαριναρισμένα μανιτάρια.

Κρασί

Η παραγωγή κρασιού στα μοναστήρια ίσως να μην αποτελεί έκπληξη, ωστόσο, μερικοί μοναχοί εξακολουθούν να εμπλέκονται σε κάθε στάδιο της συγκομιδής και έτσι το κρασί να είναι χειροποίητο. Οι αδελφοί του Αββαείου Lerins στη Γαλλία καλλιεργούν έναν αμπελώνα και παράγουν κρασί εδώ και αιώνες. Προς το παρόν, 21 μοναχοί καλλιεργούν 20 στρέμματα του αμπελώνα Saint-Honorat που παράγει τα εξαιρετικά κόκκινα κρασιά τους που παράγονται με σταφύλια Syrah, Mourvèdre και Pinot Noir. Οι λευκοί οίνοι παράγονται επίσης από ποικιλία σταφυλιών.